ปัจจุบันผลิตภัณฑ์สมุนไพรเป็นที่นิยมและใช้กันมากขึ้น แต่สิ่งที่เป็นปัญหาคือการพบว่ายังมีผลิตภัณฑ์สมุนไพรไทยที่ไม่ผ่านเกณฑ์มาตรฐานในเรื่องการปนเปื้อนเชื้อจุลินทรีย์ซึ่งแหล่งกำเนิดอาจมาจากการวัตถุดิบสมุนไพร น้ำ เครื่องมือและอุปกรณ์ที่ใช้ในการผลิต สถานที่ผลิต ภาชนะบรรจุ หรือผู้ปฏิบัติงาน ดังนั้นเพื่อสร้างการรับรู้กับผู้ประกอบการหรือผู้ที่จะผลิตผลิตภัณฑ์จากสมุนไพร
กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ จึงขอแนะนำวิธีการควบคุมและลดการปนเปื้อนเชื้อจุลินทรีย์ในแหล่งกำเนิดต่างๆ ในผลิตภัณฑ์สมุนไพร 🌿 ดังนี้
1) การเตรียมวัตถุดิบสมุนไพร : ทำความสะอาดสมุนไพรหลังเก็บเกี่ยว สำหรับสมุนไพรที่สามารถล้างน้ำได้ให้ล้างด้วยน้ำสะอาดเพื่อลดปริมาณการปนเปื้อนเชื้อจุลินทรีย์ลง ซึ่งวิธีการล้างอาจเป็นการเปิดน้ำไหลผ่าน จุ่มล้างในอ่าง ฉีดน้ำแรงดันสูง หรือล้างพร้อมแปรงขัดผิว จากนั้นตากหรืออบให้แห้งเพื่อลดความชื้น เนื่องจากความชื้นสามารถส่งเสริมให้เชื้อจุลินทรีย์เจริญเติบโตในวัตถุดิบได้ สำหรับวัตถุดิบสมุนไพรที่ไม่สามารถทำความสะอาดด้วยการล้างน้ำ เช่น ดอกผลที่มีขนาดเล็กหรือการล้างน้ำจะทำให้สูญเสียสารสำคัญ อาจใช้การฉายรังสีแกมม่าแทนการล้างน้ำ ทั้งนี้ควรคัดเลือกวัตถุดิบจากแหล่งที่มีความน่าเชื่อถือหรือมีกระบวนการควบคุมคุณภาพ
2) การเก็บรักษาวัตถุดิบ : ควรเก็บในภาชนะที่มีฝาปิดสนิทและเก็บไว้ในที่สะอาด อากาศถ่ายเทได้ดี และไม่ชื้น ไม่ควรเปิดปิดภาชนะเก็บสมุนไพรหลายครั้ง เนื่องจากสมุนไพรสามารถดูดความชื้นจากอากาศซึ่งสามารถทำให้จุลินทรีย์เจริญเติบโตได้ รวมถึงเก็บรักษาในปริมาณที่พอเหมาะต่อแผนการผลิต และควรตรวจสอบสภาพวัตถุดิบที่เก็บรักษาเป็นระยะ
3) ภาชนะบรรจุ : ต้องสามารถป้องกันการซึมผ่านของอากาศและความชื้น และควรทำความสะอาดก่อนนำมาใช้
4) เครื่องมือและอุปกรณ์ที่ใช้ในการผลิต : ต้องหมั่นทำความสะอาดภายในพื้นที่ผลิตอย่างสม่ำเสมอและฆ่าเชื้ออยู่เสมอ พื้นที่ทำการผลิตควรยกสูงจากพื้น อยู่ห่างจากแหล่งที่ก่อให้เกิดความสกปรกต่างๆ เช่น ห้องน้ำ เป็นต้น มีมาตรการป้องกันแมลงและสัตว์รบกวนต่างๆ
5) ผู้ปฏิบัติงาน : ต้องมีสุขภาพอนามัยสมบูรณ์ แข็งแรง ขณะปฏิบัติงานควรสวมเสื้อผ้าปฏิบัติงานที่สะอาด สวมหมวกคลุมผม ถุงมือ ผ้าปิดปาก และไม่ควรพูดคุยขณะปฏิบัติงาน รวมถึงผ่านการอบรมให้ความรู้สุขลักษณะที่ดีในการผลิต
6) การควบคุมคุณภาพ : ผู้ผลิตควรมีการตรวจสอบคุณภาพของผลิตภัณฑ์ที่ผลิต เช่น การตรวจวิเคราะห์ทางห้องปฏิบัติการตามมาตรฐานที่กำหนด เพื่อสร้างความมั่นใจให้ผู้ผลิตและผู้บริโภค
